Einelti verður
ekki liðið

Stefna og viðbragðsáætlun Tónmenntaskóla Reykjavíkur gegn einelti, ofbeldi, kynferðislegri og kynbundinni áreitni.

Stolt skólans er að vera griðastaður

Öll hegðun af þessu tagi er alvarleg og getur haft margvíslegar og afdrifaríkar afleiðingar. Starfsmenn og nemendur skulu ávallt sýna hver öðrum kurteisi og virðingu í öllum samskiptum. Komi upp eineltismál skal brugðist strax við.

Fjórar stoðir skólasamfélagsins

  • 01

    Virðing

    Öll samskipti einkennast af gagnkvæmri virðingu og vinsemd.

  • 02

    Hlýja

    Nemendur og starfsfólk eiga að finna hlýju og öryggi í skólanum.

  • 03

    Samvinna

    Við tökum ábyrgð saman og styðjum hvert annað.

  • 04

    Öryggi

    Griðastaður þar sem enginn þarf að óttast.

Svona bregst skólinn við

  1. 01

    Tilkynning

    Segðu skólastjóra, aðstoðarskólastjóra eða trúnaðarmanni frá málinu. Munnlega eða skriflega.

  2. 02

    Mat

    Tilkynningin er metin í trúnaði og ákvörðun tekin um næstu skref í samráði við þolanda.

  3. 03

    Málsmeðferð

    Óformleg eða formleg aðgerð: viðtöl, stuðningur og tillögur að lausn.

  4. 04

    Eftirfylgni

    Fylgst er með líðan málsaðila og tryggt að aðstæður breytist til batnaðar.

Tengiliðir vegna ábendinga

Öll mál eru tekin alvarlega og unnið með þeim í fyllsta trúnaði.

Stefna og viðbragðsáætlun

Stefna

Það er stefna Tónmenntaskóla Reykjavíkur að einelti, kynferðisleg áreitni, kynbundin áreitni og annað ofbeldi verði ekki liðið í skólanum.

Öll hegðun af þessu tagi er alvarleg og getur haft margvíslegar og afdrifaríkar afleiðingar fyrir þá sem verða fyrir því.

Starfsmenn og nemendur skulu ávallt sýna hver öðrum kurteisi og virðingu í öllum samskiptum.

Komi upp eineltismál skal brugðist strax við.

Í hverju felst einelti, kynbundin áreitni, kynferðisleg áreitni og ofbeldi?

Samkvæmt 3. gr. reglugerðar nr. 1009/2015 um einelti, ofbeldi, kynferðislega og kynbundna áreitni.

Einelti

Er síendurtekin hegðun sem almennt er til þess fallin að valda vanlíðan hjá þeim sem fyrir henni verður, svo sem að gera lítið úr, móðga, særa eða ógna viðkomandi eða að valda honum ótta. Skoðanaágreiningur eða ágreiningur vegna ólíkra hagsmuna fellur ekki hér undir.

Til að hægt sé að tala um einelti þarf það að vera endurtekið og sá sem fyrir eineltinu verður á erfitt með að verja sig.

Ofbeldi

Er hvers kyns hegðun sem leiðir til, eða gæti leitt til, líkamlegs eða sálræns skaða eða þjáninga þess sem fyrir henni verður, einnig hótun um slíkt, þvingun eða handahófskennda sviptingu frelsis.

Kynferðisleg áreitni

Er hvers kyns hegðun sem er í óþökk þess sem fyrir henni verður og hefur þann tilgang eða þau áhrif að misbjóða virðingu viðkomandi, einkum þegar hegðunin leiðir til ógnandi, fjandsamlegra, niðurlægjandi, auðmýkjandi eða móðgandi aðstæðna. Hegðunin getur verið orðbundin, táknræn og/eða líkamleg.

Kynbundin áreitni

Er hegðun sem tengist kyni þess sem fyrir henni verður, er í óþökk viðkomandi og hefur þann tilgang eða þau áhrif að misbjóða virðingu viðkomandi og skapa aðstæður sem eru ógnandi, fjandsamlegar, niðurlægjandi, auðmýkjandi eða móðgandi fyrir viðkomandi.

Forvarnir

Hlutverk skólastjórnenda

Til að fyrirbyggja einelti, kynbundna áreitni, kynferðislega áreitni og ofbeldi eiga skólastjórnendur Tónmenntaskólans að ganga á undan með góðu fordæmi. Í því felst meðal annars að:

  • stuðla að góðum starfsanda
  • kynna sér og miðla stefnu og viðbragðsáætlun þessari
  • gefa skýrt til kynna að þeir muni ekki líða þess konar háttsemi
  • fylgjast með samskiptum starfsmanna
  • sjá til þess að starfsskyldur og markmið í starfi séu skýrar
  • tryggja gott upplýsingaflæði
  • sjá til þess að starfsfólk fái hvatningu
  • kanna reglulega viðhorf starfsmanna til stjórnunar, líðanar í starfi og jafnréttis- og eineltismála
  • taka á ágreiningsmálum og togstreitu, sem oft er undanfari eineltis

Hlutverk starfsmanna

  • stuðla að góðum starfsanda sem byggir á trausti og samvinnu
  • þekkja og virða stefnu og viðbragðsáætlun þessa
  • vera meðvituð um hegðun sína
  • benda á það sem betur má fara á vinnustaðnum
  • stuðla að því að tekið sé á ágreiningsmálum
  • standa með öðrum sem verða fyrir aðkasti

Viðbragðsáætlun

Tilkynning

Telji starfsmaður eða nemandi sig verða fyrir ótilhlýðilegri háttsemi af hendi samstarfsmanns er mikilvægt að hann láti meintan geranda eða gerendur vita að honum mislíki framkoma hans í sinn garð og óski eftir að slík hegðun endurtaki sig ekki.

Ef sá sem telur sig hafa orðið fyrir einelti, ofbeldi, kynferðislegri eða kynbundinni áreitni í skólanum eða hefur rökstuddan grun eða vitneskju um slíka hegðun treystir sér ekki til að koma slíkri ósk á framfæri við meintan geranda skal hann snúa sér til skólastjóra eða aðstoðarskólastjóra og upplýsa þá um stöðu mála. Að því loknu hefst málsmeðferð og er þar lagt mat á stöðu málsins.

Til þess að auðvelda vinnslu máls eru starfsfólk og nemendur hvött til þess að skrá hjá sér atvik og hegðun sem um ræðir. Skrá ætti tíma og dagsetningar, nöfn þeirra sem voru viðstaddir ef við á og aðstæður þegar atvik átti sér stað. Tilkynning um einelti, ofbeldi, kynferðislega eða kynbundna áreitni getur verið munnleg eða skrifleg. Við meðferð tilkynninga sem berast er fyllsta trúnaðar gætt.

Hvernig á skólastjóri að bregðast við?

Skólastjóra sem fær tilkynningu um einelti, ofbeldi, kynferðislega eða kynbundna áreitni ber að kanna málið og bregðast við. Ef skólastjóri getur af einhverjum ástæðum ekki tekið á málinu skal hann vísa því til aðstoðarskólastjóra. Starfsmaður eða nemandi sem verður fyrir óviðeigandi hegðun af þessu tagi getur einnig kosið að snúa sér beint til aðstoðarskólastjóra eða trúnaðarmanns kennara.

Fyrstu viðbrögð þess aðila eiga að felast í því að meta þörf starfsmanns fyrir stuðning og í framhaldi af því er tekin ákvörðun um næstu skref. Starfsfólk er beðið að virða trúnað og persónuvernd og ræða málið eingöngu við þá sem hafa með það að gera meðan á vinnslu þess stendur.

Málsmeðferð

Þegar tilkynnt er um einelti, ofbeldi, kynferðislega eða kynbundna áreitni eru tvær leiðir færar. Sá aðili sem fer með úrlausn málsins ákveður í samráði við þolandann hvert framhaldið verður. Annars vegar er hægt að grípa til óformlegra aðgerða, hins vegar er hægt að grípa til formlegra aðgerða.

I. Óformlegar aðgerðir

Mál er rannsakað með óformlegum hætti ef sá aðili sem verður fyrir einelti, ofbeldi eða áreitni kýs svo. Ef mögulegt er skal byrja á því að reyna að leysa málið með óformlegum hætti.

  • Gerð er athugun á málsatvikum. Leitað er upplýsinga hjá meintum þolanda og meintum geranda og rætt við báða aðila hvorn í sínu lagi.
  • Viðtakandi tilkynningar metur þörf málsaðila fyrir bráðan stuðning. Slíkur stuðningur getur verið í formi stuðningsviðtala, breytinga á vinnuaðstæðum eða sálfræðilegrar ráðgjafar.
  • Aðrir innan vinnustaðarins eru ekki upplýstir um málið.
  • Báðir aðilar máls geta óskað eftir að trúnaðarmaður sé viðstaddur viðtöl.
  • Lagðar eru fram tillögur til lausnar á vandanum.
  • Skólastjóri, aðstoðarskólastjóri eða trúnaðarmaður sér til þess að styðja við bakið á málsaðila og fylgir eftir að aðstæður breytist til batnaðar.

II. Mál rannsakað með formlegum hætti

Mál er rannsakað með formlegum hætti ef þolandi kýs svo og einnig ef tilraunir til að leysa það með óformlegum aðgerðum hafa reynst árangurslausar. Þá skal starfsmaður leggja fram skriflega kvörtun við skólastjóra eða aðstoðarskólastjóra, ásamt gögnum sem starfsmaður telur styðja trúverðugleika hennar.

Æskilegt er að kvörtun sé lögð fram innan þriggja mánaða frá því að viðkomandi telur að óæskileg framkoma samstarfsmanns hafi átt sér stað. Kvörtunin fer í eftirfarandi formlegt ferli:

  • Fara þarf yfir málið í ró og næði með starfsmanninum sem tilkynnir það.
  • Skólastjóri aflar upplýsinga með því að ræða við báða aðila hvorn í sínu lagi.
  • Báðir aðilar eiga rétt á að trúnaðarmaður sé viðstaddur.
  • Rætt er við aðra sem geta veitt upplýsingar um málið, t.d. aðra kennara.
  • Forðast þarf að draga fleiri inn í málið en nauðsynlegt er.
  • Ef ástæða þykir til er hægt að óska eftir aðstoð utanaðkomandi sérfræðinga, t.d. sálfræðings.
  • Upplýsingar úr viðtölum og aðrar munnlegar upplýsingar eru skráðar.
  • Báðum aðilum er haldið upplýstum um framvindu málsins.
  • Skólastjóri metur málsatvik, leggur fram tillögur og tekur ákvörðun um næstu skref.
  • Sé niðurstaðan sú að um einelti sé að ræða skal tryggt að vinnuumhverfi viðkomandi sé öruggt. Gripið er til aðgerða gagnvart geranda, t.d. með áminningu eða uppsögn. Gerandi verður ávallt látinn axla ábyrgð.
  • Sé mál talið alvarlegt skal benda þolanda á að leita til lögreglu.
  • Ef aðilar eru ekki sáttir við úrlausn innan stofnunarinnar geta þeir leitað til stéttarfélags eða Vinnueftirlits ríkisins.

Upplýsingar sem verða til og varða aðila málsins skulu vera aðgengilegar viðkomandi aðilum. Tekið verður á fölskum ásökunum um einelti, kynbundna áreitni, kynferðislega áreitni og ofbeldi af sömu festu og þessari hegðun almennt.

Eftirfylgni

Skólastjóri, aðstoðarskólastjóri eða trúnaðarmaður fylgist áfram með líðan málsaðila og aðstæðum. Viðbragðsáætlun er endurskoðuð reglulega og í samræmi við reynslu af vinnslu mála sem tilkynnt er um í skólanum.

Samskiptastefna

Samskipti á vinnustað skulu ávallt einkennast af gagnkvæmri virðingu og vinsemd. Þau eiga að vera á faglegum nótum þar sem málefnaleg umræða á sér stað og uppbyggileg gagnrýni. Starfsmenn bera ábyrgð á eigin líðan og framkomu sem stuðlar að betri menningu innan skólans í heild.

Starfsmenn eiga að vera meðvitaðir um birtingarmynd óviðeigandi hegðunar. Það felur meðal annars í sér neikvætt tal við og um aðra starfsmenn, mismunun, ljótt orðalag, hækkun á rómi og fleira sem getur valdið neikvæðri upplifun. Mikilvægt er að allir séu meðvitaðir um að einelti og áreitni geta einnig komið fram í samskiptum, orðalagi og svipbrigðum.

Nemendur og einelti

Einelti getur tekið á sig ýmsar myndir og til að uppræta það er nauðsynlegt að hafa skilning á flóknum samskiptum milli einstaklinga og ólíkum hlutverkum sem hver og einn gegnir. Helstu hlutverk sem geta komið fram eru eftirfarandi:

  • Gerandi

    Beitir líkamlegu og/eða andlegu ofbeldi gagnvart öðrum, oft og ítrekað gagnvart sama aðila. Getur falist í skemmdum á eigum, uppnefnum, líkamsmeiðingum, félagslegri útilokun og fleiru.

  • Aðstoðarmaður

    Aðstoðar geranda og tekur beinan þátt. Getur tekið þátt vegna ótta við geranda eða löngunar til meiri vinsælda. Oft á móti því sem er í gangi en tekur engu að síður þátt.

  • Meðhjálpari

    Fylgist með úr fjarlægð, tekur ekki beinan þátt en hvetur með látbragði, hlátri eða orðum. Telur sig ekki bera ábyrgð.

  • Áhorfandi

    Fylgist með en vill sem minnst af því vita. Skiptir sér ekki af og kemur þolanda ekki til hjálpar.

  • Varnarmaður

    Kemur þolanda til hjálpar, ver hann og mótmælir eineltinu. Getur lagt sjálfan sig í hættu gagnvart hópnum, en er mikil aðstoð fyrir þolanda.

  • Þolandi

    Sá sem stríðni og einelti beinist að. Líður oftast illa og kvíðir því að fara í skólann.

Foreldrar og kennarar, hafið hugfast!

  • Einelti viðgengst allt of oft vegna þess að nemendur vilja ekki vera stimplaðir sem klöguskjóður.
  • Ræðið við börnin um muninn á því að klaga og segja frá.
  • Með því að segja frá er hugsanlega verið að koma öðrum, sem líður illa, til aðstoðar.

Leiðbeiningar til forráðamanna

Er barnið þitt lagt í einelti? Hugsanlegar vísbendingar:

  • barnið virðist einangrað eða einmana
  • einbeitingarörðugleikar, barnið hættir að sinna námi og einkunnir lækka
  • barnið neitar að fara í skólann eða hræðist að fara eitt í og úr skóla
  • barnið skrópar eða kemur of seint
  • breytingar á skapi, tíður grátur, viðkvæmni, árásargirni og erfið hegðun
  • lítið sjálfstraust, hræðsla, kvíði, svefntruflanir
  • breyttar matarvenjur, lystarleysi eða ofát
  • líkamlegar kvartanir, áverkar, rifin föt eða skemmdar eigur
  • barnið týnir peningum eða öðrum eigum
  • barnið forðast ákveðnar aðstæður í skólanum
  • barnið neitar að segja frá því hvað amar að

Hvað geta forráðamenn þolanda gert?

  • Ef grunur er um einelti, hafa strax samband við skólastjóra eða aðstoðarskólastjóra.
  • Ræða við og hlusta á barnið segja frá skólanum og ferðum til og frá skóla.
  • Bregðast við vanda barnsins með þolinmæði og umhyggju.
  • Láta barnið finna að það á ekki sök á eineltinu.

Er barnið þitt gerandi? Hugsanlegar vísbendingar:

  • barnið er árásargjarnt og sýnir yfirgang
  • barnið uppnefnir, stríðir og hótar
  • barnið stjórnar vinum og útilokar úr vinahópnum
  • barnið er ógnandi í samskiptum
  • barnið talar niðrandi um aðra

Hvað geta forráðamenn geranda gert?

  • Haft strax samband við skólann og fengið aðstoð við að bæta hegðun barnsins.
  • Rætt við og hlustað á barnið segja frá skólanum.
  • Gefið barninu skýr skilaboð um að einelti sé alvarlegt mál og að slík hegðun verði ekki liðin.
  • Fylgst vel með barninu og kynnst vinum þess og hvernig það ver frítíma sínum.